Veel mensen maken in Japan voor het eerst kennis met een shikibuton, in een ryokan, een onsenhotel of een klein pension. Het slapen voelt eenvoudig en rustig: tatami onder het beddengoed, een stille kamer en een futon die alleen voor de nacht wordt uitgespreid. Wat gasten meestal niet zien, is het werk in de ochtend. De futon wordt opgetild, soms opgevouwen, gekeerd of gelucht. Dat is geen decoratief ritueel, maar hoort bij het gebruik van dit beddengoed.
Een shikibuton verschilt van een dikke matras op een open bedframe. Onder een bedframe is ruimte, waardoor lichaamswarmte en vocht door de matras naar de lucht eronder kunnen bewegen. Een shikibuton ligt vaak dichter bij de vloer. Op hout, tegels, tatami, een platform of een andere vlakke ondergrond krijgt de onderzijde veel minder lucht.
Waarom vocht zich aan de onderzijde verzamelt
Tijdens het slapen bewegen warmte en vocht door het beddengoed naar beneden. Waar die warmte een koelere vloer of een platform ontmoet, kan vocht aan de onderzijde blijven zitten. Als de futon steeds op dezelfde plek vlak op de ondergrond blijft liggen, droogt de onderzijde onvoldoende. Dat aanhoudende vocht kan op den duur problemen geven. Een shikibuton is niet uitzonderlijk kwetsbaar; beddengoed van katoen en andere vezels hoort simpelweg niet vochtig tegen een oppervlak afgesloten te blijven.
Daarom begint Japans futononderhoud met beweging. Til hem op, vouw hem en laat lucht bij de onderzijde komen. Keer hem af en toe om en wissel nu en dan de richting van hoofd- en voeteneinde. Zo verdeelt u de druk, kan de vulling herstellen en krijgt de onderzijde tijd om te drogen voordat vocht zich ophoopt.
Pas het onderhoud aan het klimaat aan
In een vochtige omgeving moet de futon mogelijk vaker worden opgetild. In Singapore, Hongkong, Taiwan en andere warme, vochtige woningen kan een kamer met airconditioning prettig aanvoelen, terwijl onder beddengoed op de vloer nauwelijks lucht stroomt. In het Verenigd Koninkrijk, Ierland en delen van Europa verdient juist de winter extra aandacht: kamers blijven gesloten om de warmte vast te houden en vloeren of muren kunnen kouder zijn. Ook in Canada, Finland en andere koude gebieden blijft luchten aan de vloerzijde nodig, zelfs als de binnenlucht droog is. Het temperatuurverschil kan nog steeds een rol spelen.
Grote landen hebben meer dan één klimaat. Een kamer aan de Australische kust is niet hetzelfde als een droge kamer in het binnenland. Een woning in het noordwesten van de Verenigde Staten verschilt van een kamer in het Amerikaanse zuidwesten. Het onderhoud is niet ingewikkeld, maar moet passen bij de omstandigheden: til de futon bij vochtige lucht vaker op en laat hem drogen. Keer en lucht hem ook bij droge lucht, zodat de vulling niet steeds op dezelfde plek samengedrukt blijft.
Dagelijks onderhoud van HIMARI en SORA
- Na het slapen: til de shikibuton op of vouw hem, zodat de onderzijde kan luchten voordat u hem opbergt of opnieuw vlak neerlegt.
- In de loop van de week: keer hem af en toe om en wissel hoofd- en voeteneinde, zodat niet steeds hetzelfde deel de meeste druk krijgt.
- Als het weer geschikt is: lucht hem bij droog weer. In Japan hoort luchten bij het leven met een futon; het is geen reparatiemaatregel.
- Voor het opbergen: controleer of de futon droog is. Berg hem niet vochtig op.
- Bij een vochtige kamer of een koude vloer: controleer de onderzijde extra goed, omdat vocht daar het makkelijkst onopgemerkt blijft.
Wat er verandert na jaren van dagelijks gebruik
Ook bij dagelijks gebruik, regelmatig luchten, droog opbergen en normaal onderhoud zal een traditionele shikibuton na verloop van tijd inklinken. Als praktisch voorbeeld uit Japanse huishoudens wordt een futon die elke nacht wordt gebruikt soms na ongeveer 3 tot 4 jaar vervangen. HIMARI begint met ongeveer 10 cm dikte, SORA met ongeveer 12 cm. Na jaren van slapen, vouwen en luchten kan die dikte op natuurlijke wijze enkele centimeters afnemen.
Dat is geen plotseling defect. Zachte vezelmaterialen worden compacter op de plekken waar ze nacht na nacht gewicht dragen. Sommige Japanse huishoudens bewaren een oudere futon na vervanging als gastenbed, reserve of extra onderlaag. De belangrijkste les is eenvoudig: wilt u het comfort behouden dat u zich uit Japan herinnert, neem dan ook het Japanse onderhoud mee. Lucht en keer de futon, houd hem droog en laat niet elke dag dezelfde zijde afgesloten tegen de vloer liggen.